«Մանրէները՝ էկոհամակարգերի վերականգնման գործում․ COP17-ին ընդառաջ»

Նախագծի նկարագրությունը

Կենսաբազմազանության պահպանությունը միայն բույսերի և կենդանիների պահպանությունը չէ․ էկոհամակարգերի կարևոր բաղադրիչ են նաև մանրէները։ Ծանր մետաղներով հողի և ջրի աղտոտումը կարող է ազդել կենդանի օրգանիզմների և ամբողջ էկոհամակարգերի վրա, իսկ որոշ մանրէներ կարող են հարմարվել նման պայմաններին և կիրառվել աղտոտված միջավայրերի կենսաբանական վերականգնման գործընթացներում։ COP17-ին ընդառաջ սովորողները կուսումնասիրեն այս կապը՝ մանրէային կենսաբազմազանությունից հասնելով բնապահպանական խնդիրների հնարավոր գիտական լուծումներին։ Նախագիծը կավարտվի գիտնականի հետ բաց պարապմունքով և քննարկմամբ։

Նպատակ

Ձևավորել սովորողների գիտական և բնապահպանական մտածողությունը՝ ուսումնասիրելով մանրէների դերը աղտոտված էկոհամակարգերի վերականգնման և կենսաբազմազանության պահպանության գործում։

Խնդիրներ

1. Ուսումնասիրել ծանր մետաղներով շրջակա միջավայրի աղտոտման ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների և էկոհամակարգերի վրա։

2. Բացահայտել ծանր մետաղների նկատմամբ կայուն մանրէների հնարավոր դերը աղտոտված միջավայրերի կենսաբանական վերականգնման գործում և դրանց կապը կենսաբազմազանության պահպանության հետ։

Մասնակիցներ

10–12-րդ դասարանի սովորողներ

Նախագծի ձևաչափը

Հետազոտական նախագիծ, բաց պարապմունք, հանդիպում-քննարկում գիտնականի հետ։

Նախագծի ընթացքը

I փուլ․ Խնդրի բացահայտում

• Սովորողները նախ ուսումնասիրում են ծանր մետաղները, դրանց՝ հող և ջուր ներթափանցելու հիմնական աղբյուրները և ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա։ Քննարկվում է նաև այն հարցը, թե ինչու է
• շրջակա միջավայրի աղտոտումը կենսաբազմազանության պահպանության խնդիր։

II փուլ․ Մանրէային աշխարհը

Սովորողները պարզում են, որ որոշ մանրէներ կարող են գոյատևել ծանր մետաղներով աղտոտված միջավայրերում։ Ուսումնասիրում են մանրէների հարմարվողականությունը և քննարկում՝ արդյոք այդ հատկությունները կարող են օգտագործվել բնապահպանական խնդիրների լուծման համար։

III փուլ․ Հետազոտական խմբերի աշխատանք

Սովորողները բաժանվում են խմբերի և ուսումնասիրում տարբեր ուղղություններ.

· «Ծանր մետաղներ» — աղտոտման աղբյուրներ և տարածման ուղիներ,

· «Կենսաբազմազանություն» — աղտոտման ազդեցությունը էկոհամակարգերի վրա,

· «Կայուն մանրէներ» — մանրէների հարմարվողականությունը,

· «Բիոռեմեդիացիա» — կենսաբանական վերականգնման հնարավորությունները,

· «COP17» — կենսաբազմազանության պահպանության և էկոհամակարգերի վերականգնման խնդիրները։

Յուրաքանչյուր խումբ պատրաստում է կարճ ներկայացում և ձևակերպում հարցեր մասնագետի համար։

IV փուլ․ Բաց պարապմունք՝ հանդիպում Սոնա Նիկոլյանի հետ

• Նախագծի առանցքային փուլը մանրէաբան Սոնա Նիկոլյանի հետ բաց պարապմունքն է, որի ընթացքում սովորողները հանդիպում են իրական գիտական հետազոտության օրինակին։ Մասնագետը ներկայացնում է ծանր մետաղների նկատմամբ կայուն մանրէների ուսումնասիրության իր փորձը, հետազոտության մեթոդները և հնարավոր կիրառությունները։
• Բաց պարապմունքը կառուցվում է ոչ միայն մասնագետի խոսքի, այլև սովորողների նախնական աշխատանքի, հարցերի և քննարկման շուրջ։
• Պարապմունքի հիմնական քննարկման հարցը՝
• Կարո՞ղ են մանրէները դառնալ մարդու կողմից աղտոտված էկոհամակարգերի վերականգնման գործընկերները։

Քննարկման ընթացքում կարելի է անդրադառնալ նաև հետևյալ հարցերին.

· Ինչպե՞ս են որոշ մանրէներ հարմարվում ծանր մետաղներով աղտոտված միջավայրին։

· Ինչպե՞ս են գիտնականները հայտնաբերում և ուսումնասիրում նման մանրէները։

· Կարո՞ղ է բիոռեմեդիացիան կիրառվել հողի և ջրի վերականգնման համար։

· Ի՞նչ վտանգներ պետք է հաշվի առնել բնապահպանական խնդիրների լուծման համար մանրէներ կիրառելիս։

· Ինչպե՞ս է մանրէային կենսաբազմազանությունը կապվում ընդհանուր կենսաբազմազանության պահպանության հետ։

· Ի՞նչ տեղ կարող է ունենալ գիտությունը COP17-ի շրջանակում քննարկվող խնդիրների լուծման մեջ։

V փուլ․ Ամփոփում և հանրային ներկայացում

Սովորողները ամփոփում են իրենց ուսումնասիրությունները, ձևակերպում հիմնական եզրակացությունները և պատրաստում կարճ հանրային ներկայացումներ։

Վերջնական արդյունքը կարող է ներկայացվել COP17-ին ընդառաջ կազմակերպվող կրթական հանդիպման, դպրոցի բաց պարապմունքի կամ մեդիա հրապարակման ձևաչափով։

Ակնկալվող արդյունք

Նախագծի ավարտին սովորողը կկարողանա բացատրել ծանր մետաղներով աղտոտման և կենսաբազմազանության միջև կապը, ներկայացնել մանրէների հարմարվողականության և բիոռեմեդիացիայի գաղափարը, գիտական հետազոտությունը կապել իրական բնապահպանական խնդրի հետ և հիմնավորել մանրէային կենսաբազմազանության ուսումնասիրության կարևորությունը էկոհամակարգերի պահպանության ու վերականգնման համատեքստում։

Սեպտեմբեր ամսվա ամփոփում

 1․ Սկսել ենք աշխատանքը կենսաբանություն առարկայից հետազոտական աշխատանք ընտրած 6  սովորողների հետ՝

1. կատարել ենք թեմաների ընտրություն
2. նպատակի, խնդիրների նկարագրություն
3. գլուխների բաժանում

2․ Գրախոսել եմ Ալեքսանդր Սարուխանյանի «Կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունը քաղաքների և մարդկանց առողջության վրա» հետազոտական աշխատանքի վերաբերյալ։

3․Աշխատել եմ միջին դպրոցի 7-րդ դասարանի 20 սովորողների հետ, բոլորին ուղարկվել է առաջադրանքները,անհատապես պատասխանել եմ տրված հարցերին։

Հետազոտական աշխատանք 2026-2027թթ

1. Տաթև Մանուչարյան 12-րդ դասարան
2. Ասյա Հարությունյան  12-րդ դասարան
3. Տիրան Միրիջանյան 11-րդ դասարան
4. Սամվել 11-րդ դասարան
5. Անահիը Մովսիսյան 10-րդ դասարան
6. Մանե Օհանջանյան 10-րդ դասարան
7. Եվա Միքայելյան 10-րդ դասարան
8. Մարիամ Դալլաքյան 10-րդ դասարան
9.  Թանաշյան Գաբրիելա 10-րդ դասարան
10. Խանզրադյան Էվա 10-րդ դասարան

Սեպտեմբերին նախատեսված փորձեր

 

1. Կարտոֆիլի բջիջներում օսմոսի դիտարկում

Նպատակ՝ ցույց տալ, թե ինչպես է ջուրը բջջաթաղանթով շարժվում տարբեր խտության լուծույթների միջև։

Անհրաժեշտ նյութեր և սարքեր՝

• 2–3 կարտոֆիլ

• Ջուր

• Կերակրի աղ

• 3 բաժակ կամ փորձանոթ

• Դանակ

• Թեյի գդալ

• Կշեռք՝ ցանկալի է

Եռօրյա աշխատարանի ամփոփում

 

Թեմա՝ «Կենսաբանության ուսուցումը փորձի և հետազոտության միջոցով»
Տևողություն՝ 3 օր
Մասնակիցներ՝ 4 սովորող

Եռօրյա աշխատարանի ընթացքում  սովորողները հնարավորություն ունեցան  կենսաբանության ուսուցումը դիտարկել և իրականացնել փորձարարական ու հետազոտական աշխատանքի միջոցով։ Աշխատարանի հիմնական նպատակն էր զարգացնել կենսաբանական երևույթները դիտարկելու, փորձեր իրականացնելու, արդյունքները վերլուծելու և սեփական աշխատանքը ներկայացնելու հմտությունները։

Առաջին օրը սովորողները ծանոթացան աշխատարանի ծրագրին և կրթահամալիրում կենսաբանության դասավանդման տարբեր մոտեցումներին։ Քննարկեցինք փորձարարական, նախագծային և հետազոտական ուսուցման հնարավորությունները, բնագիտական դիտարկումների և սովորողի ինքնուրույն աշխատանքի կարևորությունը։ Առանձնահատուկ տեղ հատկացվեց մանրադիտակով աշխատանքին․ սովորողները ծանոթացան մանրադիտակի կառուցվածքին, աշխատանքի սկզբունքին և անվտանգության կանոններին, պատրաստեցին պարզ մանրադիտակային նմուշ և դիտարկեցին բուսական բջիջներ։ Դիտարկումների արդյունքում նրանք նկարագրեցին և գրանցեցին տեսած կառուցվածքները։

Երկրորդ օրը իրականացվեց «Ֆոտոսինթեզի արդյունքում տերևում առաջացած օսլայի հայտնաբերումը» փորձը։ Սովորողները նախ քննարկեցին ֆոտոսինթեզի և օսլայի առաջացման կապը, այնուհետև փորձնական եղանակով հեռացրին տերևի քլորոֆիլը և յոդի լուծույթի միջոցով հայտնաբերեցին օսլայի առկայությունը։ Փորձի ընթացքում նրանք հետևեցին գունային փոփոխություններին, համադրեցին ստացված արդյունքները կենսաբանական գործընթացների հետ և ձևակերպեցին եզրակացություններ։ Աշխատանքի ընթացքում կարևոր էր նաև անվտանգության կանոնների պահպանումը։

Դալլաքյան Մարիամի ամփսփումը` այստեղ։

Միքայելյան Եվայի ամփոփումերը կարող եք կարդալ` 1, 2:

Երրորդ օրը նվիրվեց կատարված աշխատանքների ամփոփմանը, արդյունքների քննարկմանն ու ներկայացմանը։ 

Աշխատարանի ընթացքում սովորողները ոչ միայն ձեռք բերեցին նոր գիտելիքներ և գործնական հմտություններ, այլև հնարավորություն ունեցան հասկանալու, որ կենսաբանությունը կարելի է ուսումնասիրել ոչ միայն տեսական նյութի միջոցով, այլև դիտարկելով, փորձարկելով, հետազոտելով և սեփական եզրակացությունները ձևակերպելով։

Եռօրյա աշխատարանի ավարտին մասնակիցները կարողացան ինքնուրույն աշխատել մանրադիտակով, կատարել պարզ կենսաբանական փորձ, արձանագրել և վերլուծել դիտարկումները, ձևակերպել եզրակացություններ և ներկայացնել կատարված աշխատանքը։ 

Եռօրյա աշխատարան կենսաբանություն առարկայից

 

 

Թեմա՝ «Կենսաբանության ուսուցումը փորձի և հետազոտության միջոցով»

Տևողություն՝ 3 օր

Նպատակ՝ մասնակիցներին ծանոթացնել կրթահամալիրում կենսաբանության դասավանդման մոտեցումներին, զարգացնել մանրադիտակով աշխատելու և կենսաբանական փորձեր իրականացնելու հմտությունները, ինչպես նաև ձևավորել կատարված աշխատանքը վերլուծելու, ներկայացնելու և բլոգներում հրապարակելու կարողություն։

Օր 1․ Ծանոթացում, կենսաբանության դասավանդման մեթոդներ և աշխատանք մանրադիտակով

Նպատակ՝

· Մասնակիցների և աշխատարանի ծրագրի ներկայացում։

· Ծանոթացում կրթահամալիրում կենսաբանության դասավանդման մեթոդներին։

· Հետազոտական և փորձարարական ուսուցման առանձնահատկությունների քննարկում։

· Մանրադիտակի կառուցվածքի և աշխատանքի սկզբունքների ուսումնասիրություն։

· Մանրադիտակով գործնական աշխատանքի իրականացում։

Աշխատանքի ընթացք

1. Մասնակիցների ծանոթացում և աշխատարանի նպատակների ներկայացում։

2. Քննարկում՝ «Ինչպե՞ս կարելի է կենսաբանությունը սովորել դիտարկման, փորձի և հետազոտության միջոցով»։

3. Կրթահամալիրում կիրառվող կենսաբանության դասավանդման մեթոդների ներկայացում՝

o փորձարարական ուսուցում,

o նախագծային աշխատանք,

o բնագիտական դիտարկումներ,

o հետազոտական առաջադրանքներ,

o սովորողի ինքնուրույն աշխատանքի կազմակերպում,

o աշխատանքի լուսաբանում բլոգում։

4. Մանրադիտակի հիմնական մասերի ներկայացում և աշխատանքի անվտանգության կանոնների քննարկում։

5. Մանրադիտակային պատրաստուկի պատրաստում։

6. Բուսական բջիջների դիտարկում մանրադիտակով։

7. Դիտարկված կառուցվածքների նկարագրում, նկարում կամ լուսանկարում։

8. Օրվա վերջում՝ կարճ քննարկում և արդյունքների ամփոփում։

Ակնկալվող արդյունք

Մասնակիցը կկարողանա ճիշտ օգտվել մանրադիտակից, պատրաստել պարզ մանրադիտակային նմուշ և ներկայացնել իր դիտարկումները։

Օր 2․ Տերևում օսլայի հայտնաբերում յոդի միջոցով

Թեմա

«Ֆոտոսինթեզի արդյունքում տերևում առաջացած օսլայի հայտնաբերումը»

Նպատակ

· Հասկանալ ֆոտոսինթեզի և օսլայի առաջացման կապը։

· Ծանոթանալ տերևից քլորոֆիլի հեռացման եղանակին։

· Փորձով հայտնաբերել օսլայի առկայությունը տերևում։

· Զարգացնել փորձի ընթացքը դիտարկելու և եզրակացություն ձևակերպելու հմտությունները։

Անհրաժեշտ նյութեր

· Կանաչ տերև,

· ջուր,

· էթիլային սպիրտ,

· յոդի լուծույթ,

· փորձանոթ կամ համապատասխան տարա,

· պինցետ,

· ջրային բաղնիք,

· պաշտպանիչ ձեռնոցներ և ակնոցներ։

Աշխատանքի ընթացք

1. Քննարկել ֆոտոսինթեզի գործընթացը և պարզել, թե ինչու կարող է տերևում օսլա կուտակվել։

2. Տերևը կարճ ժամանակ պահել տաք ջրում։

3. Տերևը տեղադրել սպիրտի մեջ և ջրային բաղնիքի միջոցով, ուսուցչի վերահսկողությամբ, հեռացնել քլորոֆիլը։ Սպիրտը դյուրավառ է, ուստի այն չի կարելի տաքացնել բաց կրակի վրա։

4. Գունազրկված տերևը ողողել ջրով։

5. Տերևի վրա ավելացնել յոդի լուծույթ։

6. Դիտարկել գույնի փոփոխությունը։

7. Կապտասև կամ մուգ հատվածների առաջացումը կապել օսլայի առկայության հետ։

8. Քննարկել ստացված արդյունքները և ձևակերպել եզրակացություն։

Ակնկալվող արդյունք

Մասնակիցները փորձով կհաստատեն տերևում օսլայի առկայությունը և կկարողանան բացատրել դրա կապը ֆոտոսինթեզի հետ։

 

Օր 3․ Կատարված աշխատանքների ամփոփում և ներկայացում

Նպատակներ

· Ամփոփել աշխատարանի ընթացքում ձեռք բերված գիտելիքներն ու հմտությունները։

· Վերլուծել իրականացված փորձերն ու դիտարկումները։

· Զարգացնել աշխատանքի ներկայացման և գիտական հաղորդակցության հմտությունները։

· Կատարված աշխատանքները հրապարակել մասնակիցների բլոգներում։

Աշխատանքի ընթացք

1. Առաջին և երկրորդ օրերի աշխատանքների համատեղ քննարկում։

2. Մանրադիտակային աշխատանքի արդյունքների ներկայացում։

3. Օսլայի հայտնաբերման փորձի ընթացքի և արդյունքների քննարկում։

4. Խմբերով կամ անհատական պատրաստել կարճ ներկայացումներ։

5. Պատրաստել բլոգային հրապարակումներ՝ ներառելով՝

o աշխատանքի թեման,

o նպատակը,

o օգտագործված նյութերն ու սարքավորումները,

o աշխատանքի ընթացքը,

o լուսանկարներ կամ տեսանյութեր,

o դիտարկումները,

o ստացված արդյունքը,

o եզրակացությունը։

6. Մասնակիցների աշխատանքների ներկայացում և փոխադարձ քննարկում։

7. Աշխատարանի ընդհանուր ամփոփում և հետադարձ կապ։

Եռօրյա աշխատարանի վերջնական արդյունքը

Աշխատարանի ավարտին մասնակիցները կունենան մանրադիտակով աշխատանքի գործնական փորձ, կիրականացնեն տերևում օսլայի հայտնաբերման փորձ, կծանոթանան կենսաբանության փորձարարական և նախագծային ուսուցման մեթոդներին և իրենց աշխատանքի արդյունքները կներկայացնեն անհատական բլոգներում։

 

Ճամփորդություններ

2027-2026 ուս ․ տարի

Գիտելիքի օրը Թաքնված ջրվեժում։